Cocugunuzun onundeki tum engelleri kaldirmak ona iyilik mi, yoksa bir "ogrenilmis caresizlik" tuzagi mi? University of Pennsylvania ve Harvard arastirmalari isiginda, hayatin kacinilmaz firtinalarina karsi cocuklarda psikolojik saglamligi nasil insa edebileceginizi inceliyoruz.
Psikoloji literaturunde "Ogrenilmis Caresizlik" kavraminin babasi sayilan Martin Seligman (University of Pennsylvania), kontrol hissini kaybeden bireylerin zorluklar karsisinda cabuk pes ettigini kanitladi. Ote yandan, Harvard Center on the Developing Child arastirmalari, rezilyansIn dogustan gelen sabit bir ozellik degil, bir "terazi" gibi oldugunu gosteriyor.
Modern ebeveynlikte sikca dustugumuz "kar kureyici ebeveyn" (snowplow parent) rolu, cocugumuzun hayatini kolaylastirirken aslinda onun "basa cikma kaslarini" zayiflatiyor olabilir mi?
Cocugunuzun uzuldugunu, hayal kirikligina ugradigini gormek bir ebeveyn icin dunyanin en zor seyi. Elinizi uzatip her seyi bir saniyede düzeltmek istiyorsunuz. Ancak gercek sefkat, bazen o aciya veya zorluga biraz alan acmak, yanina oturmak ve "Zorlaniyorsun, biliyorum ama ben buradayim ve senin bunu cozebilecegine inaniyorum" diyebilmektir.
Harvard Center on the Developing Child'a gore, rezilyansín en buyuk yordayicisi cocugun hayatinda en az bir sarsilmaz, guvenilir ve destekleyici yetiskinin bulunmasidir.
University of Pennsylvania Positive Psychology Center'dan Seligman'in "Ogrenilmis Iyimserlik" calismalari, cocuklarin olaylari aciklama biciminin basarisizlik sonrasi toparlanma hizini belirledigini gosteriyor. "Bu hep benim basima geliyor" demek yerine "Bu kez olmadi ama su yontemi degistirirsem olabilir" demek ogretilebilir bir beceridir.
Martin Seligman'in UPenn arastirmalari, 'ogrenilmis iyimserligin' cocuklara ogretilebilir bir beceri oldugunu kanitlamistir.
| Durum | Caresizlik Besleyen Cumle | Rezilyans Insa Eden Cumle |
|---|---|---|
| Odevde Tikanma | Tamam, getir ben yapayim, vaktimiz kalmadi. | Bu kisim biraz zorlayici gorunuyor. Sence baska nereden baslayabiliriz? |
| Oyunu Kaybetme | Uzulme, bir dahaki sefere izin vermem. | Kaybetmek canini sikti, anliyorum. Sence karsi taraf neyi daha iyi yapti? |
| Hata Yapma | Dikkat etsene, hep aynisini yapiyorsun! | Hatalar beynin en hizli ogrenme anlaridir. Bu hatadan ne ogrendik? |
1. Yeni bir beceri dediginde ilk basarisizlikta "Ben bunu asla yapamam" deyip birakiyor mu?
2. Kucuk bir sosyal catismada hemen size mi kosuyor, yoksa kendi cozumunu mu uretmeye calisiyor?
3. Zor bir duygu yasadiginda, kendini sakinlestirmek icin kullandigi bir yontem var mi?
4. Gelecekteki olasi zorluklar hakkinda konusurken "Denemeye deger" diyebiliyor mu?
5. Baskalarindan yardim istemeyi bir zayiflik olarak mi, yoksa bir cozum yolu olarak mi goruyor?
Rezilyans; cocuga hata yapma alani taniyarak, problem cozme becerilerini destekleyerek ve duygularini yonetmeyi ogretererek gelistirilir. Harvard Center on the Developing Child, rezilyans insasinda en kritik faktorun cocugun hayatinda en az bir guvenilir ve destekleyici yetiskinin bulunmasi oldugunu vurgulamaktadir. Ebeveynler, cocuklarin sorunlarini cozmek yerine, cozume giden yolda onlara mentorluk yapmalidir.
Kar kureyici ebeveynlik (snowplow parenting), cocugun onundeki tum engelleri kaldirarak onun hic zorlukla karsilasmamisini saglama cabasidir. Bu yaklasim, cocugun problem cozme becerilerini, psikolojik dayaniklilgini ve oz-yeterlilik duygusunu zayiflatir. Seligman'in arastirmalari, bu durumun ogrenilmis caresizlige yol acabilecegini gostermistir.
Sevgili ebeveynler; hayat her zaman gunesli olmayacak. Cocugunuzun karsisina cikacak haksizliklari, kalp kirikliklarini veya basarisizliklari tamamen engelleme gucune sahip degiliz. Eger onlari cam bir fanusta buyuturrsek, ilk firtinada kirilmalarina neden oluruz.
Bizim gorevimiz onlara firtinayí durdurma sozu vermek degil; onlara yelkenlerini nasil ruzgara gore ayarlayacaklarini ogretmektir. Cocugunuz dustugunde onun yerine ayaga kalkmayin; elinizi uzatin, kalkmasini bekleyin ve yola devam etme cesaretini alkislayin.
Gercek guven, "Asla dusmeyecegim" demek degil, "Dusersem nasil kalkacagimi biliyorum" demektir.
Ilgili Yazilar: Sefkatli Disiplin: Sinirlar Neden Gereklidir | Ebeveynin de Bir Cani Var